ĐI TỊ NẠN VIỆT CỘNG 2 LẦN:
1954-1975
(Hồi xưa mấy nhà dăn miền Bắc di cư vô Nam mình có nói (than) rằng “nhà văn khổ như chó” nên tía tui cấm mấy đứa con không có dính đến chuyện dăn nghệ dăn gừng thơ văn gì ráo trọi. Lộn xộn là ăn đòn. Bởi dậy tui không theo nghiệp văn. Nay bí quá, anh Lập đi rồi, anh Giang (Trần Lam Giang) cũng yếu mà anh Du Miên lại bắt tui phải “ghi” thì không thể bất tuân. Cho nên có lẽ nhờ anh Du Miên chỉnh giùm trước khi đưa lên lovelittlesaigon.org (tại sao lovelittlesaigon.org cũng là một chuyện ly kỳ, hồi nào hứng “tám” sẽ kể). Riêng cái chuyện “nhà văn khổ như chó” theo đoàn di cư ngoài Bắc nhập vô Nam từ 1975, cũng là đề tài nên tóm thâu (từ nhiều nguồn) cống hiến quý bạn đọc ở cuối bài này. Tui nhớ đâu ghi đó.)
Tui còn nhớ như in sau khi tiễn bạn Cao Xuân Huy (nhà văn gốc Thủy Quân Lục Chiến VNCH) từ nghĩa trang về, hai anh Nguyễn Đức Lập và Du Miên ngồi trầm ngâm trước cái tủ đựng “đồ quý” trong đó có chưng bộ bát, dĩa gốm Bát Tràng theo chân gia đình nhà văn Cao Xuân Huy từ Bắc vô Nam (1954) và từ Sài Gòn ra nước ngoài sau biến cố 1975.
Theo lời kể lại, khi nghe các bạn dựng Thơ Diện, anh Cao Xuân Huy đem bộ bát dĩa 2 lần tị nạn này đến chưng trong ngày khai trương (1999, lúc đó Thơ Diện còn ở chỗ đường First gần Euclid, Santa Ana). Lần đó còn có Quang-Nga mang 1 bức tranh thêu Hai Bà Trưng, Vương Xuân Vinh một số đồng tiền xưa hợp cùng nhiều món của nhóm sáng lập, tuy không nhiều nhưng cũng đã mắt. Sách bấy giờ chỉ mấy trăm cuốn, từ nhóm Bến Cũ (Hải quân Trung tá Trần Đức Cử tặng + tiền mừng gầy dựng), 2 nhà sách Tú Quỳnh (đôi uyên ương Thạnh Yến) và Tự Lực (anh Nho), Hòa thượng Thích Đức Niệm (Tất cả Kinh Sách Phật Học Viện Quốc Tế in và chùa Khánh Anh Pháp + tiền lì xì lấy hên), Hòa thượng Thích Giác Nhiên (tượng Phật tổ + lì xì cho mọi người trong ngày mừng thơ diện ra mắt khai trương), bác Phạm Hoàng Kim (một số sách)…
Nghiêm lệnh: Không nhận sách in ở Việt Nam sau 1975, nói trắng ra là sách báo in dưới chế độ Việt Cộng là không nhận, không chưng. Sách cho Thơ Diện chỉ đọc tại thơ diện không mang về nhà (nhờ dậy mà giữ được nhiều như ngày nay). Có lý do: các thơ diện đem cho Thơ Diện mình sách Việt họ có. Họ nói vì có Thơ diện mình (TVVN) thì họ đâu giữ sách Việt làm chi! Nhưng thực tình quản thủ thư viện Mỹ rất buồn vì độc giả thích trang nào thì xé trang nấy và nếu thấy đoạn nào viết không ưng ý mình thì viết phê bình (và viết tục vào đó). Thơ diện mình thuộc lớp nhà nghèo, thủ cho chắc ăn, năm anh sáng lập nói “sách đọc tại chỗ” (TVVN).
Nhiều chuyện để ghi lắm!
Tui không kể xiết. Sẽ lục “Kỷ yếu Thư Viện” chụp lại bà con đọc, nhiều lắm.
Chỗ này muốn nhắc đến bộ bát dĩa đi tị nạn (do nhà văn Cao Xuân Huy tặng).
Tui không dám múa bút cùn nói về đồ gốm Bát Tràng, chỉ biết rằng gốm này nổi danh đất Thăng Long từ ngày vua khai sáng nhà Lý dời đô về Đại La và đổi thành Thăng Long (tức Hà nội bây giờ). Lâu hôn? Gõ “gu-gồ” thấy liền: năm 1010. Đồ gốm chính tông ở làng Bát Tràng (coi thêm ở gu-gô Google) đẹp và của bà con nước mình làm ra. Làng này có đất sét trắng, nên làng nguyên tên gốc là làng Bạch thổ.
Sau này ở miền Nam có đồ gốm Biên Hòa nhưng không nói nhiều vì không liên quan tới cái bộ bát dĩa Bát Tràng mà nhà văn Cao Xuân Huy tặng Thơ diện.
Bát dĩa 2 lần tị nạn này có mặt tại nhà anh Cao Xuân Huy trước năm 1954. Qua tới Mỹ Thơ diện giữ được hơn 24 năm rồi.
Mấy tháng trước có người cắc cớ hỏi trong một sinh hoạt của Thơ diện rằng có một nhà văn than rằng khi nhà văn Mai Thảo ra đi, chẳng có ai giữ cái gì liên quan đến ông để “chưng bày” cho hậu thế, rồi ông gợi ý như cái “bàn viết” của nhà văn Mai Thảo (rồi ông hỏi sao 1 tờ báo ở đây không xin về chưng cái bàn viết ây?)… Câu hỏi của người cắc cớ đó là: ông nhà văn nọ không hề biết đến sự hiện hữu của Thơ diện chúng ta!
Mấy anh lớn chỉ cười.
Trong đám tiễn anh Mai Thảo, một nhà văn nữ hỏi tại sao chuyện hậu sự này không do Du Tử Lê hay Du Miên lo, hoặc Đỗ Vẫn Trọn mà do một tờ báo đứng ra lo?
Không biết nhà thơ Du Tử Lê, nhà thơ Đỗ Vẫn Trọn và nhà báo Du Miên trả lời sao với nhà văn nữ đó. Chỉ nghe anh Nguyễn Đức Lập kể rằng vợ chồng ông Du Miên là do ông Mai Thảo tác hợp, vợ chồng Lương Hữu Dũng được đích thân nhà văn Nhật Tiến trải ra giường (Liên Đoàn trưởng lo cho Akela, Liên đoàn Bạch Đằng Hoa Kỳ). Anh Trầm Tử Thiêng (sáng lập Thơ Diện) còn nói một cách nghiêm túc: Anh Mai Thảo không bao giờ nói nặng lời với ba văn nghệ sĩ đàn em: Trầm Tử Thiêng, Khánh Ly và Du Miên. Tui còn nhỏ chỉ ghi lại và nghĩ trộm là tại mấy người em này kính trọng ảnh không chọc ảnh giận mà anh quát (vì tui từng chứng kiến cảnh vài ba nhà văn thiết tiệc nhậu tưng bừng, ở nhà hàng Phở Ngon, góc Bolsa+Ward bây giờ là tiệm tỉm sấm, rồi ngồi đực mặt nghe nhà văn Mai Thảo… chửi!)
Thôi, mời quý vị đọc bài thơ có nói nhà văn an nam “khổ như chó” (tôi không thích lối gọi nước ta của ba chệt tàu nên không viết hoa chữ an nam này). Ông “chàng trai nước Việt” này (tác giả Tuấn Chàng Trai Nước Việt – Nguyễn Vỹ) khiến cho tía tui hết hồn cấm anh em nhà tui theo nghiệp văn, làm báo! Tiếc quá chời…:
Gửi Trương Tửu
(Viết trong lúc say)
Nay ta thèm rượu nhớ mong ai!
Một mình nhấp nhém, chẳng buồn say!
Trước kia hai thằng hết một nậm,
Trò chuyện dông dài mặt đỏ sẫm.
Nay một mình ta, một be con:
Cạn rượu rồi thơ mới véo von!
Dạo ấy chúng mình nghèo xơ xác,
Mà vẫn coi tiền như cỏ rác!
Kiếm được đồng nào đem tiêu hoang,
Rủ nhau chè chén nói huênh hoang,
Xáo lộn văn chương với chả cá,
Chửi Đông, chửi Tây chửi tất cả,
Rồi ngủ một đêm, mộng với mê,
Sáng dậy nhìn nhau cười hê hê!!
Thời thế bây giờ vẫn thấy khó,
Nhà văn An nam khổ như chó!
Mỗi lần cầm bút viết văn chương,
Nhìn đàn chó đói gặm trơ xương,
Và nhìn chúng mình hì hục viết,
Suốt mấy năm giời kiết vẫn kiết,
Mà thương cho tôi, thương cho anh,
Đã rụng bao nhiêu mái tóc xanh!
Bao giờ chúng mình thật ngất ngưởng?
Tôi làm Trạng nguyên, anh Tể tướng?
Rồi anh bên Võ, tôi bên Văn,
Múa bút tung gươm hả một phen?
Cho bõ căm hờn cái xã hội
Mà anh thường kêu mục, nát, thối?
Cho người làm ruộng, kẻ làm công
Đều được an vui, hớn hở lòng?
Bao giờ chúng mình gạch một chữ
Làm cho đảo điên pho Lịch sử?
Làm cho bốn mươi thế kỷ xưa
Hất mồ nhỏm dây cười say sưa
Để xem hai chàng trai quắc thước
Quét sạch quân thù trên Đất Nước?
Để cho toàn thể dân Việt Nam
Đều được tự do muôn muôn năm?
Để cho muôn muôn đời dân tộc
Hết đói rét, lầm than, tang tóc?
Chứ như bây giờ là trò chơi,
Làm báo làm bung chán mớ đời!
Anh đi che tàn một lũ ngốc,
Triết lý con từơu, văn chương cóc!
Còn tôi bưng thúng theo đàn bà,
Ra chợ bán Văn, ngày tháng qua!
Cho nên tôi buồn không biết mấy!
Đời còn nhố nhăng ta chịu vậy!
Ngồi buồn lấy rượu uống say sưa,
Bực chí thành say mấy cũng vừa!
Mẹ cha cái kiếp làm Thi sĩ!
Chơi nước cờ cao gặp vận bĩ!
Rồi đâm ra điên, đâm vẩn vơ,
Rốt cuộc chỉ còn... mộng với mơ!
(Viết rồi hãy còn say)
Đăng trên báo Phụ nữ.
Nguồn: Nguyễn Vỹ, Hoang vu, Phổ Thông tùng thư xuất bản, 1962
http://www.lethieunhon.vn/2019/09/tan-truy-van-cau-tho-nha-van-nam-kho.html
Chưa hết, tui còn khoái đoạn có dính tới thi bá Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu (với tui, là nhân vật có ảnh hưởng lớn tới đảng cách mạng Việt Nam Quốc Dân Đảng 1927-1930). Đoạn này trích ở:
http://www.lethieunhon.vn/2019/09/tan-truy-van-cau-tho-nha-van-nam-kho.html
TẢN ĐÀ truy vấn
câu thơ Nhà Văn An Nam Khổ Như Chó
BÙI VĂN LANG
18:42 03/09/2019
Có lẽ Tản Đà là người thấm hơn ai hết cái sự cơ hàn của người cầm bút, nên khi đọc bài thơ “Gửi Trương Tửu” của Nguyễn Vỹ trên tuần báo Phụ nữ. Tản Đà tìm bằng được và mời tác giả về nhà mình ở ấp Thái Hà để uống rượu với ông.
Tản Đà từng thuê nhà, mở cửa hiệu xem tướng quẻ dịch
Điều mà người ta nhắc đến nhiều nhất, cũng làm nên danh xưng của Tản Đà chính là thơ. Khối tình con I, II, Giấc mộng con I, II... đã làm khuynh đảo đời sống thi ca giữa buổi giao thời, khi Nho học đang chìm dần để nhường chỗ cho Tây học.
Tản Đà thuộc dòng dõi khoa bảng, tuy nhiên ông không có duyên với con đường thi cử, hơn nữa vào thời bấy giờ khoa cử đang lụi tàn, nhà Nguyễn tổ chức kỳ thi cuối cùng vào năm 1919. Sau những thành công đầu tiên, ông làm báo, viết cho Nam phong tạp chí của Phạm Quỳnh. Rồi dành nhiều tâm huyết cho tờ An nam tạp chí, tuy nhiên tờ tạp chí này có số phận rất yểu, để từ đấy Tản Đà bắt đầu một cuộc đời đầy sóng gió.
Sau khi vào nam viết báo với Phạm Quỳnh, gặp Sào Nam, ra Bình Định, Tản Đà lại quay về Hà Nội sống ở ấp Thái Hà, với biết bao nhiêu chật vật. Điều ấy đã được nhà thơ Nguyễn Vỹ thuật lại phần nào trong cuốn “Văn thi sĩ tiền chiến”. Cuộc sống của những kẻ làm báo, say mê văn chương thời nào chẳng khốn khó, nói chi tới một người như ông, đã đủ say mê, lại nhiều phóng đãng.
Tản Đà thuộc tuýp “nhà nho tài tử”, một kiểu người ít thấy khi xã hội đã chuyển sang thế kỷ 20. Đấy là những người học theo nho học, nhưng không mang cái đạo nho ấy vào thực hành, dưới dáng vẻ của cân đai mũ áo, đề cao sự khuôn khổ của lễ giáo chỉn chu. Ở họ, có phần thiên hẳn về cái tài, cái tình trong thế gian, nhất là cái tài của mình, với cái chí tang bồng xê dịch, lại quan trọng hơn cái chí làm quan, hay sự “kinh bang tế thế”.
Lối tung hoành, “đầu đội trời chân đạp đất” đã làm cho các nhà nho như Tản Đà trở nên tự do, phóng túng hơn nhiều. Dù rằng cuộc sống của họ phải bao phen rơi vào cảnh khốn cùng, quẫn bách. Nhưng những cái “thú” riêng thì không thể mai một, họ giữ nó không đơn thuần là thói quen, mà nó là cốt cách của chính mình. Đấy là cái tao nhã của những kẻ trí đích thực.
Có lẽ Tản Đà là người thấm hơn ai hết cái sự cơ hàn của người cầm bút, nên khi đọc bài thơ “Gửi Trương Tửu” của Nguyễn Vỹ trên tuần báo Phụ nữ. Tản Đà tìm bằng được và mời tác giả về nhà mình ở ấp Thái Hà để uống rượu với ông. Như lời nhà thơ Nguyễn Vỹ kể lại.
Rượu được vài tuần Tản Đà lên tiếng:
- Tôi thích bài thơ "Gửi Trương Tửu" của ông, nên mới mời ông đến uống rượu. Trương Tửu là ai?
- Thưa cụ bạn của cháu. Nguyễn Vỹ đáp.
- Ông ấy biết uống rượu không?
- Dạ, tên anh ấy là Trương Tửu, thì cụ khỏi hỏi! Vả lại dòng dõi Trương Phi đấy ạ.
- Hôm nào ông rủ ông ấy đến uống rượu với tôi.
- Dạ.
- Nhưng tôi giận ông lắm vì một câu thơ trong bài thơ của ông. Tôi định gặp ông, tôi sẽ bảo.
- Thưa cụ, câu nào ạ?
- Sao ông lại bảo: “Nhà văn An nam khổ như chó”. Ông so nhà văn chúng ta với kiếp chó mà ông không hổ thẹn sao.
Nguyễn Vỹ bình thản mà đáp lại nhà Thi sĩ rằng:
- Thưa cụ, nếu cháu so sánh nhà văn với chó, thì chó nó thẹn chứ sao nhà văn lại thẹn ạ.
Nghe vậy Tản Đà ngửa cổ nốc hết cốc rượu, rồi cười to. Tiếng cười như một tiếng nổ, mắt ông đỏ hoe lên. Có lẽ hơn ai hết ông hiểu rõ cái khốn cùng của những kẻ “bày văn ra bán”.
Sự cao hứng, cái lối “vung tay đốt nhà táng” là tính khí, hay đặc điểm riêng của những nhà nho tài tử, nó như nết trời vừa cho họ cái ngạo nghễ, bất cần, vừa buộc họ vào những nỗi khốn cùng.
Và để sống, đã có lúc Tản Đà phải lên phố Bạch Mai thuê nhà, mở hiệu “hành nghề” xem tướng quẻ dịch. Nhưng đấy đâu phải chuyên môn chính của Thi sĩ, nên cũng ế ẩm lắm. Hơn nữa ông say rượu suốt ngày, thì giờ đâu mà xem. Ông dịch thêm Đường thi cho báo Phong Hóa, nhưng nhuận cũng chẳng đủ cho ông uống rượu (theo Nguyễn Vỹ).
Như đã nói, thói phong lưu, hay chơi ngông có sẵn trong con người của những bậc tài tử. Nó cứ thể hiện ra một cách tự nhiên như đã là thế, mà chẳng phải tốn chút công sức nào để "tạo dáng”. Hoàn cảnh, hay đời sống vật chất, có thế nào đi nữa thì cũng chẳng mấy ảnh hưởng tới cái máu tang bồng, cái sự chẳng giống ai của họ. Họ sống ngoài tất cả những khuôn khổ thông thường, khi dường như bao nhiêu sinh khí đã trút cả lên ngòi bút, lên trang giấy mà dâng hiến cho đời những kiệt tác.
Nguồn; Zing
