THƯ VIỆN VIỆT NAM LÊN 3
CNN NGUYỄN NGỌC CHẤN
(Trích từ Kỷ Yếu Thư Viện Việt Nam 2001)
CNN Nguyễn Ngọc Chấn bén duyên cùng điện ảnh, truyền hình, báo chí ngay từ lúc còn ở trong trại tị nạn Fort Indiantown Gap, Pennsylvania năm 1975. Ông được Đài Truyền Hình quốc gia PBS phỏng vấn và tuyển dụng ra làm tại Philadelphia, Pennsylvania.
Đang “yên bề gia thất” job thơm tiền bộn nhưng nghe tin “đồng đội nối khố” Đặng Văn Thạnh loan tin bỏ Guam vào Cali nên CNN Nguyễn Ngọc Chấn cũng “theo tiếng gọi của anh em”, tụ về Cali. Qua đất California, CNN Nguyễn Ngọc Chấn làm Giám Đốc chương trình Truyền hình của hãng xăng Arco, trụ sở tại Los Angeles. Tay trái, mở tiệm Tân Mỹ và dành thì giờ hoạt động phim ảnh.
Nhóm CNN Nguyễn Ngọc Chấn, Đặng Văn Thạnh đã thực hiện nhiều phim:
- 10 phim Tiếu Vương Hội
- Kịch Sống Túy Hồng (nhiều cuốn)
- Vì Tôi Là Linh Mục, ngoài vai chánh Linh Mục Nguyễn Ngọc Chấn còn có sự góp mặt của “Anh Tư” Việt Hùng, nghệ sĩ gạo cội của sân khấu cải lương Việt Nam. Phim này được Cộng đoàn Giáo dân Tổng giáo phận Los Angeles bảo trợ.
- Đoạn Cuối Tình Yêu với 2 tài tử gạo cội Huy Khanh, Băng Châu có sự góp mặt đặc biệt của Nhạc sĩ Nhật Ngân và Danh hài Nhật Minh.
- Lệ Hằng, do Ca sĩ Thanh Mai thủ vai chánh. Lúc này Thanh Mai từ Pháp qua, hợp cùng Lê Bá Chư, Ngọc Phu, Hà Mỹ Hạnh, Mai Khanh.
“Lực lượng” của nhóm làm phim còn có những tên tuối hàng đầu của điện ảnh Việt Nam như La Thoại Tân, Hùng Cường, Túy Hồng, Băng Châu, Ngọc Phu, Mai Khanh, Thanh Mai, Như Mai, Huy Khanh, Trần Thiện.
(Trích Việt Eden: Địa Đàng Hạ Giới - lịch sử Little Saigon - của 2 nhà báo Ngọc Hà & Du Miên phát hành tháng 5-2023)
* * *
Mới đó mà Thư Viện Việt Nam đã hoạt động được hai năm. Mới đó mà nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng bỏ bạn bè hơn một năm. Tôi nhắc hai việc trên liền nhau vì người nhạc sĩ quá cố Trầm Tử Thiêng là một trong 5 người sáng lập Thư Viện Việt Nam, mở cửa phục vụ đồng bào từ tháng 9 năm 1999.
Tôi định bụng viết một bài dài, thật dài, thật chi tiết, để giới thiệu sinh hoạt văn hóa này nhưng vì quá bận, mãi đến hôm nay, bị hồn thiêng người đồng nghiệp "gõ đầu trẻ" họ Trầm và anh em Thư Viện nhắc gần đến ngày Thư Viện lên 3, tôi không còn cách nào hẹn lần hẹn lữa nữa...
Nếu có người hỏi tôi thích cái gì nhất ở Thư Viện Việt Nam, tôi trả lời ngay là khu Bảo Tàng Viện tí hon. Vậy thì trước khi viết về Thư Viện, tôi sẽ tò mò tọc mạch giới thiệu khu trưng bày mỹ thuật, đồ cổ và kỷ vật Việt Nam này.
Gọi là một Bảo Tàng Viện tí hon vì hình thức tổ chức khu trưng bày này phỏng theo mô thức của các bảo tàng viện phương tây.
Những cổ vật, kỷ vật đều có bảng giới thiệu về món đồ và tên của người tặng món đồ.
Hồi cuối năm 2000, các nhà làm phim ở Hollywood có nhờ tôi giới thiệu và dẫn tới tận Thư Viện Việt Nam để "thương lượng" xử dụng các cổ vật, nhất là các đồng tiền cổ của Việt Nam. Tôi ngạc nhiên không biết làm sao mà các tay săn phim tài liệu của Hollywood lại biết được. Hỏi ra mới biết các tay cựu chiến binh Hoa Kỳ (phần lớn là có vợ Việt Nam) đã gắn bó với Thư Viện Việt Nam, đã tặng khá nhiều kỷ vật chiến tranh VN, nên biết khá rành về sinh hoạt của Thư Viện Việt Nam.
Các nhà làm phim muốn "trao đổi" (bằng hiện kim) hoặc "mượn" (hoặc mướn) các đồng tiền cổ Việt Nam để đem về phim trường, đưa vào phim. Các bạn làm việc tại Thư Viện trả lời một cách nhã nhặn mà dứt khoát: "Không được. Chúng tôi có nội lệ, không được mang bất cứ vật gì từ bên trong thư viện ra ngoài." (Anh em gọi đùa là, có vào mà không có ra).
Tôi nghĩ "mấy cha nội này bỏ mất dịp may vừa có tí tiền còm gây quỹ, lại vừa có tiếng vang, tại sao không?". Sau này tôi có đem việc này ra nói với các bạn ở thư viện thì được giải thích một cách rõ ràng hơn: "Tài sản trong Thư Viện này là của những người đem tặng vật đến cho. Đối tượng được nhắm tới là tất cả mọi người, nhất là các thế hệ trẻ sau này. Nhiệm vụ của ban quản trị thư viện là bảo quản thật tốt tài sản chung của cộng đồng này. Nếu nể nang hoặc vì lợi mà cho mượn thì làm sao tránh được thất thoát, có những vật (kể cả sách) không dễ tìm - chỉ còn 1 bản - mà mất đi thì người quản trị có tội với công việc chung vậy."
(Ghi chú của LNB: Chính nhờ thế mà ngày nay, chỉ mới sau năm hoạt động, Thư Viện/Bảo Tàng Viện đã có nhiều sách và cổ vật quý giá).
Sau lần "điu" bất thành với giới làm phim Hollywood ấy, tôi được biết đến các đồng tiền "Quang Trung Thông Bảo", "Cảnh Thịnh Thông Bảo" và "Hồng Đức Thông Bảo" là những đồng tiền cổ Việt Nam hiếm quý nhất, giới sưu tập tiền cổ rất thích.
Nếu bảo rằng Thư Viện VN có đủ các đồng tiền cổ VN là nói hơi quá nhưng sưu tập tiền cổ tại TVVN có tính cách phục vụ công chúng thì quả thật chưa có nơi nào bên ngoài VN mà có được như vậy. Ngoài các loại tiền kẽm xưa, thư viện của chúng ta còn có đủ các đồng tiền giấy từ thời Pháp thuộc và không thiếu tiền của Việt Nam Cộng Hòa chúng ta.
Bộ sưu tập tem thư cũng thế. "Đây là bộ sưu tập không thiếu bất cứ 1 con tem nào của chúng ta," nhân viên trực tại thư viện giới thiệu. Bên cạnh các bộ sưu tập tiền và tem thư là các đồ sứ cổ, giá trị như chung "bạch ngọc" có xuất xứ từ nội phủ triều đình nhà Nguyễn, gắn liền đến lịch sử VN là bộ gốm Bát Tràng "2 lần di tản" (1954-1975). Dễ thương hơn là cái Broche của Nam Phương Hoàng Hậu, vị hoàng hậu cuối cùng của nhà Nguyễn.
Tôi nói tôi thích nhất khu bảo tàng viện tí hon này vì những gì trưng bày ở đây đều có liên quan, dính líu đến người Việt Nam.
Kỷ vật thời "tù cải tạo" sau 1975 được trưng bày khá nhiều, nổi bật nhất là chiếc đàn làm trong tù của nhạc sĩ Xuân Điềm tặng, "điếu cày" chạm trỗ bằng tay của Chữ Vương Anh. Qua đến thời hỡi ôi... "H.O." thấy có trưng "Rương H.O." (của thi sĩ Trạch Gầm tặng), lâu hơn nữa vào thời di tản 1975, thấy có chiếc áo, chiếc mền "Made in Pendleton Camp". Còn về thời chiến tranh trước kia thì cả khối các kỷ vật không thể kể hết. Tôi thích nhất là những "tờ thông hành" dành cho cán binh Việt Cộng chiêu hồi, những tờ truyền đơn được thả ngập rừng Trường Sơn những năm cuối thập niên 1960 bởi lực lượng Hoa Kỳ và đồng minh.
Hồi năm ngoái, một nữ sinh viên đại diện thân phụ tặng 1 bộ nhạc cụ bên cạnh 1 bộ nhạc cụ khác của nhà sách Tú Quỳnh tặng. Đàn bầu, đàn tranh (và có cả chiếc đàn guitar kỷ niệm lúc sinh tiền nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng kè kè bên mình khi lưu diễn xa). Chính tôi cũng đã đem cây đàn nhiều kỷ niệm (trảm xa cừ) trân trọng góp phần trưng bày tại thư viện. Luôn tiện, tôi cũng nhắc khéo rằng, trong lúc thư viện mới mở chưa có phương tiện nên tôi đã cho mượn 1 cái micro loại... "to go" xách tay để các bạn dùng trong các cuộc hội thảo, lâu quá tôi quên... đòi. Nhưng chắc là tôi cũng... tặng luôn vậy!
Một điêu khắc gia từ Washington DC đúc tặng tượng cách danh nhân lịch sử như cụ Sào Nam Phan Bội Châu, Đặng Dung mài kiếm và các tượng cụ đồ, người lính trẻ đọc thư nhà. Thư viện còn có tượng Phật cổ nửa người do Hòa Thượng Giác Nhiên tặng bên cạnh tượng đức Thánh Trần màu vàng tuyệt đẹp.
Cũng khá hấp dẫn là chiếc đao và kiếm Việt Nam do ông bà Chữ Vương Anh - Mặc Lan mới tặng, tôi đùa trông giống Đồ Long Đao và Ỷ Thiên Kiếm quá đi chứ! (Thật ra đây là sản phẩm do người Việt Nam làm).
Tới khu mỹ thuật Việt Nam thì, nói như lời của ông Nguyễn Anh Dõng, quản thủ thư viện, "nếu chúng tôi có khả năng mở lớn thư viện gấp năm lần hiện tại, mới tạm trưng bày hết những gì mà chúng tôi có."
Nguyên là giáo sư trường kỹ thuật Nguyễn Trường Tộ Sàigòn trước 1975, đồng nghiệp Nguyễn Anh Dõng tâm sự "Sinh hoạt thư viện này sẽ đóng góp được thật nhiều cho các em cháu của chúng ta" và ông cho biết "để tâm hết sức để làm việc hàng ngày tại đây."
MỞ CỬA HÀNG NGÀY
Nói thì dễ nhưng thực hiện được thì cả là một vấn đề nhiêu khê. Mở cửa hàng ngày, quanh năm suốt tháng như thế, phải thành tâm thán phục các bạn ở Thư viện Việt Nam mình.
Trực thuộc Trung Tâm Nghiên Cứu Văn Hóa Việt Nam của Nhân Ái Foundation (1), một tổ chức bất vụ lợi, Thư Viện Việt Nam hoạt động nhờ vào sự tiếp tay nhân lực, tài lực của các thiện nguyện viên, mạnh thường quân.
"Chúng tôi đang chuẩn bị mở cửa thêm giờ trong nay mai." Giáo sư Nguyễn Anh Dõng tiết lộ. Hiện nay thư viện mở cửa từ 12 giờ trưa đến 6 giờ chiều, trong tương lai, có lẽ sẽ mở cửa đến 10 giờ đêm.
Điều này còn tùy thuộc vào "ngân khoản" và thiện nguyện viên.
Ngân khoản hiện tại cậy vào các bạn hữu thiện chí bên cạnh một lực lượng thiện nguyện viên thật hùng hậu, có nguồn gốc là Hướng Đạo Sinh Việt Nam.
Trong hình ảnh sinh hoạt, ghi nhận khá nhiều dịp các đoàn Hướng Đạo từ khắp nơi (kể cả ngoài tiểu bang) đến "thám du", họp mặt, hội thảo, học tập tại thư viện. Các trưởng Hướng Đạo "già" của cả hai hội Nam và Nữ thường xuyên lui tới. Cảm động nhất là lúc Thư Viện tổ chức kỷ niệm 70 năm Hướng Đạo Việt Nam với cuộc triển lãm quy mô.
TRIỂN LÃM
Triển lãm là một sinh hoạt thường được tổ chức tại thư viện. Ngoài cuộc triển lãm Hướng Đạo vừa kể, trong 2 năm qua (1999 - 2000) có các cuộc triển lãm "chấn động giang hồ" được ghi nhận:
1- Cuộc triển lãm cổ vật Việt Nam (một ít của Thư Viện, nhiều phần của các thân hữu chuyên sưu tập đồ cổ) thu hút các "tay chơi" đủ các sắc dân, liên tục hai ngày liền, được dư luận giới chơi đồ cổ tán thưởng nhiệt liệt.
2- Cuộc triển lãm các "Sắc Phong Thần" của 5 đời vua nhà Nguyễn (bản gốc thật xuất xứ từ Hoàng Gia Việt Nam) quy tụ trên 2000 người tham dự, liền trong 2 ngày thư viện chật kín người.
(Ghi chú của LNB: Năm nay, 2006, nhân dịp mừng Thư Viện lên, hội Nguyễn Phước Tộc Hải Ngoại bảo trợ Thư Viện/Bảo Tàng Viện VN triển lãm 2 hoàng bào của vua Bảo Đại cùng tiền cổ từ vua Gia Long đến vua Bảo Đại).
3- Cuộc triển lãm hình ảnh chiến tranh Việt Nam của 2 phóng viên Nick Út (phóng viên ảnh hãng thông tấn AP, đoạt giải Pulitzer Hoa Kỳ) và Lim Thanh Vân (phóng viên ảnh hãng thông tấn UPI Hoa Kỳ, con đỡ đầu của Tổng thống Hoa Kỳ Gerald R. Ford)). Đây là cuộc triển lãm cùng lúc “kỷ niệm 25 năm kết thúc chiến tranh VN” tại 3 nơi duy nhất trên thế giới, cùng nguồn hình, cùng tổ chức: Bảo Tàng Viện Hoàng Gia Anh tại Luân Đôn, Thư Viện TT Richard Nixon và Thư Viện Việt Nam Little Saigon. Thật đáng tán tán dương các bạn ta một quả.
4- Cuộc triển lãm các bình trà khắp thế giới. Đừng tưởng chỉ có người Việt mình và người Tầu là sành uống trà! Tây phương cũng mê trà từ lâu lắm! Nổi bật nhất là bộ "Mạnh Thần" và 2 bộ trà cổ thời Minh Trị Nhật bản.
Bên cạnh các cuộc triển lãm nặng ký nói trên là những buổi sinh hoạt ra mắt sách (gặp gỡ tác giả, chuyện trò, uống trà), trưng bày tranh mới vẽ, trưng bày sách cổ với số người tham dự giới hạn.
HỘI THẢO
Các cuộc hội thảo dành cho giới trẻ (với sự tham dự của các lớp cha chú), đề tài nhắm vào lịch sử, văn hóa dân tộc được thường xuyên tổ chức. Quan trọng hơn hết là, nhân viên thư viện cũng như ban quản trị thư viện sẵn sàng dành nỗ lực để hướng dẫn các bạn trẻ muốn tìm hiểu, học hỏi về lịch sử, văn hóa Việt Nam (cho các bài tập các trường College, hoặc bồi bổ thêm kiến thức riêng).
Tôi đã gặp nhiều lần, các sinh viên đến khu "Việt sử và nghiên cứu sử" để tra cứu sách tài liệu và hỏi chuyện với nhân viên trực thư viện. Các em được dành nhiều ưu ái, có sẵn chỗ yên tĩnh cho các em ngồi làm bài (tuy rằng hãy còn chật hẹp lắm!), cần tra cứu là có sách đó, có thắc mắc chưa thau hiểu thì hỏi các bác, các chú làm việc và sẽ được giải đáp thỏa đáng.
TRÀ ĐÀM
Tôi hay đùa là "mấy ông cụ" tại thư viện bày lắm chuyện thật. Lâu lâu mấy bố quảng cáo "Mời quý bạn tham dự "Trà đàm" nói chuyện "Văn Chương thời Chống Pháp"". Đến nơi, không phải là uống trà bình thường như tôi nghĩ. Các bố uống trà bằng chung quả mít, bé tí tẹo. Có các em (tiểu đồng chính hiệu) bưng, rót trà mời từng người với chiếc bánh đậu xanh đúng điệu. Trà loại quý, thường là trà xanh không ướp hóa chất gốc từ Việt Nam, Trung Hoa và Nhật Bản.
SÁCH ĐẦY KỆ, KHÁCH ĐẦY PHÒNG
Năm 2000, nhân kỷ niệm 1 năm hoạt động, nhà hàng Uyên Thy tặng thư viện chiếc bánh sinh nhật có ghi "Chúc Thư Viện kệ đầy sách, khách đầy phòng". Điều này ứng nghiệm thật. Trưởng ban quản trị, nhà văn Nguyễn Đức Lập cho biết, nếu trưng bày hết sách đang có thì thư viện cần mở rộng thêm diện tích. Gần hai chục ngàn sách.
Sách từ đâu mà có? Tất cả đều từ lòng hảo tâm, yêu văn hóa của đồng bào mình tặng. Nhà báo Trần Lam Giang kể lại "Thoạt đầu là các nhà xuất bản và các nhà sách, nhất là nhóm thân hữu Bến Cũ, tặng chúng tôi trên dưới 1000 cuốn sách. Anh em chúng tôi đi... tịch thu sách của thân hữu, gom lại để bắt đầu."
Đồng bào độc giả thấy thư viện chưa có cuốn sách nào, ghi yêu cầu đưa nhân viên, ban quản trị sẽ... xin (chứ không mua vì không có ngân khoản) cuốn sách đó và thường thì xin được (từ tác giả hoặc nhà xuất bản, hoặc nhà sách). Đặc biệt 2 nhà sách Tú Quỳnh và Tự Lực là "hậu phương" yểm trợ thư viện một chăm phần chăm.
Ông Nguyễn Văn Tâm, một độc giả thường lui tới thư viện thì so sánh xanh dzờn như thế này: "Nếu so ra, sách ở thư viện mình (tức thư viện VN này) nhiều hơn ở thư viện Cornell và thư viện Quốc Hội Hoa Kỳ." Trong lúc tôi còn bán tín bán nghi thì ông xuống xe mang lên toàn bộ thư mục của thư viện đại học Cornell New York để chứng minh: "Ông thấy đó, thư viện này có nhiều sách Việt ngữ nhất thế giới hiện nay nhưng sách của chúng ta lèo tèo không có mấy cuốn. Làm sao nhiều bằng tại thư viện VN mình!"
Thì ra thế. "Sách của mình" ngụ ý là sách của VNCH, khác với sách của "người anh em phía bên kia" lúc nào cũng tràn ngập tại các thư viện Mỹ.
(Ghi chú của LNB: Mới đây, 2006, cộng đồng quan tâm đến việc sách, tài liệu VC chiếm chỗ hầu hết các thư viện Mỹ. Thế mới biết Thư Viện của chúng ta đã biết phòng xa lắm vậy!)
Ngoài số sách phục vụ công chúng này, thư viện còn có một khối lượng khá dồi dào các loại sách nghiên cứu lịch sử, địa lý, văn hóa, nhân văn. Vì trực thuộc trung tâm nghiên cứu văn hóa, nên sách nghiên cứu nhóm tu thư thư viện VN sưu tập thật công phu, tôi thật không ngờ các quý vị này chơi kỹ như vậy!
TÀI CHÁNH
Phụ trách phần vận động bảo trợ thư viện là nhà báo Du Miên, chủ bút báo Thời Báo và ông Nguyễn Khanh, chủ tịch Little Sàigòn Foundation. Là hai người vừa hoạt động Hướng Đạo và báo chí từ ngày đầu khai sinh Little Sàigòn (cuối thập niên 70), 2 ông được giao nhiệm vụ khó nhất là vận động tài chánh.
Ngoài tiền mướn phố, điện, văn phòng phẩm còn có ngân khoản nhân viên thường trực nữa. Để có tiền hoạt động, thư viện xuất bản kỷ yếu mỗi năm 1 lần, các mạnh thường quân ủng hộ quảng cáo ($300 một trang), nhà in Westminster Press in tặng không lấy tiền in, và mỗi cuốn bán gây quỹ $5. Ngoài nguồn tài chánh này ra còn có một số các mạnh thường quân đặc biệt tặng thư viện sự bảo trợ thường xuyên hàng tháng.
"Chúng tôi phải "thắt lưng buột bụng anh ạ. Anh thấy đó, bây giờ trời nóng thế mà chúng tôi không dám mở máy lạnh. Phải tiết kiệm tối đa." Ông Nguyễn Khanh tâm sự.
(Ghi chú của LNB: Đến nay cũng không... khá hơn, vẫn "buột bụng, thắt lưng", chưa hề dám mở máy lạnh tại TV dù có hôm vượt 100 độ!)
Danh sách mạnh thường quân bảo trợ thư viện được công bố trên 1 tấm bảng trang trọng giữa thư viện. Khách đến xem sách luôn nhớ ơn của các mạnh thường quân này.
NHÌN VỀ TƯƠNG LAI
"Trăm sự đều nhờ tiền. Nhìn về tương lai phát triển ư? Nhờ các anh và đồng bào các giới tiếp tay." Nhà báo Du Miên tâm sự tiếp: "Chúng tôi đa? đi được những bước chập chửng, chúng tôi dự trù qua hết năm thứ ba, thế nào cũng phải tìm một địa điểm rộng hơn và dưới lầu..."
(Ghi chú của LNB: Nay TV dời qua địa điểm rộng gấp 4 lần nhưng vẫn ở "lầu" vì giá thuê nhẹ hơn dưới đất!)
Tất cả chúng ta rồi sẽ ra đi (theo ngưoi bạn Trầm Tử Thiêng) (2), nhiều lúc tôi tự hỏi mình có còn để lại gì không? Câu trả lời mà tôi tìm được khi thăm thư viện VN là: "Mình để lại cho các con, em, cháu trẻ vốn liếng văn hóa của cha ông mình". Sinh hoạt thư viện Việt Nam đáp ứng được nhu cầu đó.
Nếu quý bạn đọc được những dòng tâm tình này mà muốn để lại gì cho mai sau, hãy mang đến Thư Viện VN 1 cuốn sách Việt Ngữ. Cám ơn quý bạn.
CHÚ THÍCH:
(1) Bài này được viết từ năm 2006, khi TVVN mở cửa hơn 7 năm. Nay cập nhật Thư Viện Việt Nam còn được biết đến là Vietnamese Cultural Center trực thuộc VHV Foundation, hội bất vụ lợi 501.3
(2) Bài này được trích đưa lên lovelittlesaigon.org vào ngày mùng 2 Tết Giáp Thìn 2024, nhóm sáng lập Thư Viện 5 người đã có thêm 2 vị nữa quy tiên: Nhà văn Nguyễn Đức Lập (2016), Nhà văn Trần Lam Giang (2023)
